YABANCILARIN VİZE İHLALİ, GİRİŞ YASAĞI VE BUNA BAĞLI DAVALAR

Türkiye’de yabancıların kalış süreleri ve bu sürelerin ihlali, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Yasal kalış süresini (vize veya ikamet izni) ihlal eden yabancılar hakkında uygulanacak temel yaptırımlar sınır dışı etme ve yurda giriş yasağıdır.

6458 sayılı Kanun’un 54. maddesi uyarınca; vize veya ikamet süresini 10 günden fazla aşanlar, çalışma izni olmaksızın çalıştığı tespit edilenler ve ikamet izni uzatma başvurusu reddedilip 10 gün içinde çıkış yapmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınması zorunludur. Anayasa Mahkemesi'nin 8/11/2017 tarihli kararında, ikamet izni süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmaksızın on günden fazla ihlal edenler hakkında sınır dışı etme kararı alınacağı hükmü vurgulanmıştır. Benzer şekilde, Anayasa Mahkemesi'nin 15/3/2022 tarihli kararında, çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler hakkında da 54. madde uyarınca işlem tesis edildiği belirtilmiştir.

6458 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, süreyi ihlal eden yabancılar hakkında 5 yıla kadar giriş yasağı konulabilir. İhlal süresi yetkili makamlarca tespit edilmeden önce kendiliğinden çıkış yapmak isteyen ve idari para cezalarını ödeyen yabancılar hakkında, ihlal süresine bağlı olarak giriş yasağı kararı alınmayabilir. Ancak para cezası ödenmeden yapılan çıkışlarda genellikle 5 yıl süreyle giriş yasağı (V-84 veya benzeri kodlar) uygulanmaktadır.

Ancak önemle belirtmek gerekir ki  ev hizmetlerinde çalışacak yabancılar için idari uygulamada, ülkelerine dönmeden cezalarını ödeyerek bir sefere mahsus yeni ikamet izni ve sonrasında çalışma izni alabilme imkanı tanınabilmektedir. Bu yolun tercih edilmeyip ülkenin terk edilmesi durumunda, ceza ödense dahi ihlal süresi kadar; hiç ödeme yapılmazsa 5 yıl süreyle giriş yasağı uygulanmaktadır.

Diğer yandan 6735 sayılı Kanun’un 9/f maddesi uyarınca, hakkında giriş yasağı (6458 sayılı Kanun m. 7, 15 ve 54 kapsamında) bulunan bir yabancının çalışma izni başvurusu doğrudan reddedilir. Bu durumda yabancı, kendi ülkesindeki Türk konsolosluklarından referans numarası alsa dahi, İçişleri Bakanlığı’nın olumsuz görüşü (tahdit kodu veya giriş yasağı) nedeniyle başvuru olumlu sonuçlanmaz. Nitekim Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi'nin 21.06.2017 tarihli, E.2017/542, K.2017/594 sayılı kararında, vize ve ikamet ihlali nedeniyle "Ç-120" tahdit kodu konulan ve hakkında sınır dışı kararı bulunan yabancının çalışma izni başvurusunun reddi hukuka uygun bulunmuştur.

Danıştay 10. Dairesi'nin 24.03.2021 tarihli, E.2016/13905, K.2021/1357 sayılı kararında, ev hizmetlerinde çalışmak üzere verilen çalışma izninin iptal edilebilmesi için yabancı hakkında kesin ve yürütülebilir bir sınır dışı etme veya giriş yasağı kararının bulunması gerektiği, aksi takdirde iptal işleminin hukuka aykırı olacağı belirtilmiştir.

Yasal kalış süresi ihlali ve buna bağlı yaptırımlara karşı başvurulabilecek hukuki yollar şunlardır:

• Kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde İdare Mahkemesinde açılır. 6458 sayılı Kanun’un 53. maddesi uyarınca dava açılması, yargılama sonuna kadar sınır dışı işlemini kendiliğinden durdurur (Anayasa Mahkemesi, 9/1/2019).

• Tebliğden itibaren 60 gün içinde açılır. Bu davada "yürütmenin durdurulması" talep edilmelidir; zira dava açılması yasağı kendiliğinden durdurmaz (Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İDD, 21.06.2017, E.2017/542).

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ret kararına karşı 60 gün içinde açılır.

  
  

İdari yargı yollarının tüketilmesinin ardından, özellikle "aile hayatına saygı hakkı" bağlamında ihlal iddiasıyla başvurulabilir. Anayasa Mahkemesi'nin 28.01.2026 tarihli B.P. Chasanoglou kararında ve 17/11/2021 tarihli kararında vurgulandığı üzere; idare, giriş yasağı tesis ederken yabancının ailevi bağları ile kamusal menfaat arasında adil bir denge kurmak zorundadır.

Sonuç olarak yasal kalış süresini ihlal eden yabancıların, özellikle ev hizmetlerinde çalışanların, süreçlerini idari para cezalarını ödeyerek ve yasal süreler içinde dava haklarını kullanarak yönetmeleri kritik önemdedir. Giriş yasağı bulunan yabancıların çalışma izni başvuruları, 6735 sayılı Kanun m. 9/f uyarınca engellenmektedir; bu engelin aşılması ancak giriş yasağının veya dayanak tahdit kodunun iptali ile mümkündür.

Av.D.Pırıl Akcan