YABANCILARIN EV HİZMETLERİ ÇALIŞMA İZNİ VE BUNA BAĞLI HUKUKİ DAVALAR

1-GENEL OLARAK

Türkiye’de yabancıların çalışma izinlerine ilişkin süreçler temel olarak 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (UİK), Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği (UİKY) ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) çerçevesinde yürütülmektedir. Mevzuat uyarınca 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu  Madde 12 ve 6458 sayılı YUKK Madde 27 uyarınca, geçerli bir çalışma izni ikamet izni yerine geçer.6735 sayılı UİK Madde 6 uyarınca, çalışma izni olmaksızın çalışmak ve çalıştırmak yasaktır. Bu yasağa aykırı hareket edilmesi, 6458 sayılı YUKK Madde 54/1-ğ uyarınca yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmasına sebebiyet verir. Başvurular yurt içinden veya yurt dışından yapılabilir (UİK Md. 7). Yurt içinden yapılacak başvurularda "yasal olarak bulunma" şartı aranmakla birlikte, ev hizmetlerinde (çocuk, yaşlı/hasta bakımı) istihdama ilişkin özel değerlendirme kriterleri mevcuttur. Ayrıca çalışma izni süresi pasaport süresinden 60 gün kısa olacak şekilde düzenlenir. Sahte belge, kamu düzenine aykırılık veya politika uyumsuzluğu gibi hallerde başvurular reddedilir.

2-YASA DIŞI DURUMDAKİ YABANCILARIN EV HİZMETLERİ KAPSAMINDA ÇALIŞMA İZNİ BAŞVURUSU

Türkiye’de yasal kalış sürelerini aşmış (vize veya ikamet ihlali bulunan) yabancı uyruklu kişiler, belirli şartlar dahilinde sadece ev hizmetleri (çocuk bakımı, yaşlı veya hasta bakımı) kapsamında çalışma izni başvurusunda bulunabilmektedir. Bu sürecin temel kriterleri şunlardır:

●Başvuru sahibinin en az 1 yıl geçerliliği bulunan bir pasaporta sahip olması en kritik unsurdur.

●Yabancının geçmişte İl Göç İdaresi Müdürlüklerine yapmış olduğu herhangi bir ikamet izni başvurusunun "ret" ile sonuçlanmamış olması gerekmektedir.

Ayrıca önemle belirtmek gerekir ki Türkmenistan vatandaşları için süreç, diğer ülke vatandaşlarından farklı ve özel değerlendirme kriterlerine tabidir. Bu kapsamda yapılacak başvurularda mevzuata tam uyum ve doğru evrak planlaması, başvurunun reddedilmemesi adına hayati önem taşımaktadır. Danıştay 10. Daire-2025/792-2025/4585-16.10.2025 sayılı kararda, Türkmenistan vatandaşlarının Türk soylu kütüğüne kayıt durumlarının çalışma izni süreçlerini etkileyebileceği, oluşan yeni hukuki durumlara göre yeniden başvuru yapılabileceği belirtilmiştir.

3. ÇALIŞMA İZNİ OLMAKSIZIN ÇALIŞMANIN HUKUKİ VE CEZAİ SONUÇLARI

Yargı kararları, çalışma izni bulunmayan yabancıların istihdam edilmesinin ağır sonuçları olduğunu açıktır. Böyle bir durumun tespit edilmesi halinde yabancı sınır dışı edilebilir ve hakkında soruşturma başlatılabilinir.

Anayasa Mahkemesi-15/3/2022 tarihli kararında, 6735 sayılı Kanun uyarınca izinsiz çalışmanın yasak olduğu ve 6458 sayılı Kanun’un 54. maddesi uyarınca bu durumun sınır dışı etme gerekçesi teşkil ettiği vurgulanmıştır. Ancak mahkeme, sınır dışı kararlarında "aile hayatına saygı hakkı" ile "kamusal menfaat" arasında dengeleme yapılması gerektiğini belirtmiştir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi-2022/17316-2023/15829-08.03.2023 sayılı kararda, yabancıların (geçici koruma altındakiler dahil) resmi makamlardan izin alınmadan kayıt dışı çalıştırılmasının haksız kazanç ve devletin gelir kaybına yol açtığı, bu durumun TCK 79 kapsamında göçmen kaçakçılığı suçuyla ilişkilendirilebileceği ve "kaçınılmaz hata" savunmasının kabul görmeyeceği belirtilmiştir.

4. İDARİ İŞLEMLERİN İPTALİ VE YARGI DENETİMİ

Çalışma izinlerinin iptali veya reddi işlemlerine karşı idari yargı yolu açıktır. Nitekim Danıştay 10. Daire-2017/144-2021/4588-06.10.2021 sayılı karara göre; eksik veya yanlış bilgi verilmesi durumunda idare çalışma iznini iptal edebilir. Ayrıca Danıştay 10. Daire-2016/2803-2021/1352-24.03.2021 sayılı kararda, uluslararası koruma başvuru sahipleri için öngörülen 6 aylık bekleme süresi dolmadan verilen izinlerin idarece iptal edilmesinin hukuka uygun olduğu belirtilmiştir.

Danıştay 10. Daire-2016/15205-2021/1356-24.03.2021 sayılı kararda, ev hizmetlerinde çalışan bir yabancının izninin "sınır dışı kararı olduğu" iddiasıyla iptal edildiği, ancak somut bir sınır dışı kararı bulunmadığının tespiti üzerine iptal işleminin hukuka aykırı bulunduğu görülmektedir. Benzer şekilde, Danıştay 10. Daire-2021/6835-2022/2801-26.05.2022 sayılı kararda, yasal süreyi aşan yabancıların yurt içinden yaptıkları başvurularda idarenin ret gerekçelerinin yargı denetimine tabi olduğu teyit edilmiştir.

Sonuç olarak yasal kalış süresini aşan yabancıların ev hizmetleri kapsamında çalışma izni alabilmeleri, geçerli bir pasaport ve temiz bir ikamet başvuru geçmişi ile mümkündür. Ancak çalışma izni olmaksızın faaliyet gösterilmesi; sınır dışı edilme, sosyal güvenlik haklarından mahrumiyet ve işveren açısından cezai yaptırımlarla sonuçlanmaktadır. İdarenin bu süreçteki ret veya iptal işlemlerine karşı idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.

Av.D.Pırıl Akcan